* bijgerechten – tapas – dranken

inhoud:

0. historie van tapas

1. aubergines au fromage de chèvre - aubergine met geitenkaas
2. pommes Sarladaises - aardappeltjes gebakken in eendenvet, knoflook en peterselie 
3. risotto - Italiaans (kleef)rijst
4. pesto - basilicumkracht, vloeibaar groen
5. cake aux olives - hartige cake
6. pissaladiëre - uientaart met ansjovis en olijven
7. rouleau de roquette et d’épinards - Rucola-spinazierol (speciaal voor Ans)
8. albondiguitas con salsa de tomates - gehaktballetjes met tomatensaus  

9. fenelon - walnoten wijn - als apéritief of bij de kaas

10. pain à saumon - zalmbrood
11. gâteau à la citrouille, gingembre et noix -  pompoencake met gember en walnoten

12. gougères - kaassoesjes

0. historie van tapas
Al sinds lange tijd wordt in Spanje bij een drankje tapas geserveerd, in eerste instantie vooral omdat de mensen van de tapas dorst kregen en dus meer gingen drinken.  Maar vooral ook omdat het gewoon een lekkere smaakmaker is bij een glas wijn, bier of sherry. Tapas zijn kleine pittig gekruide hapjes van vis, vlees, groenten of mini-salades.

Het schoteltje met lekkers - de tapa - werd als een dekseltje op het glas gezet, zodat vliegen en stof geen kans kregen om in het drankje terecht te komen.  'Tapar' betekent namelijk afdekken. 
In de loop der eeuwen zijn de tapas uitgegroeid tot een manier van leven. Veel Spanjaarden gaan 's avonds een tapasbar in om met elkaar bij te praten onder het genot van een glas wijn en een of meerdere Tapas. Inmiddels zijn er ontelbaar veel soorten tapas en heeft iedere Tapasbar of -restaurant zijn eigen specialiteiten.  Wij als cateraar vroeger hadden een assortiment van 45 stuks.  Ze zijn allang niet meer bedoeld voor het afvangen van de vliegen maar dienen als een onderdeel van het sociale leven van Spanje.  
Ze worden op een schoteltje of een klein bordje geserveerd waar men gezamenlijk van eet. Samen met brood en andere ingrediënten kunnen Tapas echter ook een complete avondmaaltijd vormen. Er wordt niet iedere keer afgerekend als je een tapa haalt, er zit een prikkertje op van een bepaald formaat en die leg je op je bord. Met dat bord loop je naar de kassa en zo weet men wat je hebt gebruikt.


1. aubergines au fromage de chèvre - aubergine met geitenkaas

ingrediënten: voor 6 personen
3 dunne aubergines
12 plakken geitenkaas van ½ cm dik
45 gr. rucola
6 takjes basilicum 
tomaat
handje granaatappel pitjes
2 ½ dl. olijfolie
2 teentjes knoflook,
vers gemalen zout,
vers gemalen peper
handje pistache
takjes verse munt

bereiding: verwarm de oven voor op 180 graden. Snij de aubergines in 24 plakken van ½ cm. Bestrooi met zout en laat ± 15 minuten staan. Dep daarna het zout en vocht eraf met keukenpapier. Gril de aubergineplakken aan beide kanten lichtbruin in een droge grillpan. Snij uit de kaas 12 rondjes ter grootte van de plakjes aubergine. Snij de rucola en basilicum grof en mix met een staafmixer fijn met de olie en knoflook. Breng de kruidenolie op smaak met peper en zout. Bestrijk de plakken aubergine met de kruidenolie en beleg de helft van de aubergineplakken met een plak geitenkaas. Snij zonodig de randen bij zodat het mooie ronde hapjes worden. Leg hier de andere aubergineplakken bovenop. Leg de aubergine ± 15 minuten in de oven, tot de kaas gesmolten is. Snij de hapjes eventueel door.
Garneer het met de pistache, granaatappelpitjes en de munt. Serveer het op een bord of schaal met een prikkertje erin en bestrijk de bovenkant met een beetje kruidenolie.


2. pommes Sarladaises - aardappeltjes gebakken in eendenvet, knoflook en peterselie 

ingrediënten: voor 5 personen
1 kg. aardappeltjes in mooie dunne plakjes van een halve centimeter

5 eetlepels eendenvet

handje fijngesnipperde peterselie

3 teentjes knoflook
zeezout en peper uit de molen
eventueel 20 mooie cantherellen

bereiding: doe het eendenvet in de pan en wacht totdat het heet is.
Bak de rauwe aardappeltjes (gewassen en gedroogd) zachtjes maar krokant af.
Af en toe omschudden voor het mooiste resultaat. Dit duurt minimaal 25 minuten.
Bak de cantherellen apart en doe dit bij de gebakken aardappelschijfjes. 
Vlak voor het opdienen de knoflook kort meebakken, het vet afgieten en de peterselie erdoor mengen.
Op het laatst op smaak brengen met wat zout. Heerlijk gerecht met een eendenpoot (ook één van de recepten) en gemengde salade met een vinaigrette.

3. risotto - Italiaans (kleef)rijst

ingrediënten: voor 6 personen
+/- 1 ltr warme bouillon (kip, vis, groente)
2 eetlepels olijfolie
klont boter1 gesnipperde ui
2 fijngesneden knoflook teentjes
2 stengels gesneden bleekselderij
250-300 gram risotto rijst  glazen witte wijn
zout en peper (uit de molen)50 gram boter
50 gram Parmezaanse kaas geraspt

bereiding: fruit de ui, knoflook en de bleekselderij in de olijfolie en de klont boter.
Niet te hard en ongeveer 10 minuten tot de uien glazig kijken.
Voeg de rijst toe en bak even mee tot deze ook glazig begint te kijken.
Blus met de wijn en als alle wijn is opgenomen de eerste flinke pollepel bouillon toevoegen,goed roeren en “masseren”. Voeg er nu ook alvast wat zout bij. Temper het vuur anders gaart de risotto te snel aan de buitenkant. Steeds als de bouillon is opgenomen weer wat erbij gieten.
Dit werkje gaat ongeveer 20 minuten duren, dus zorg ervoor dat je goed roert om aanbranden te voorkomen.  Proef of de risotto gaar is, hij mag nog een lichte bite hebben maar niet hard zijn van binnen als je denkt dat hij nog niet gaar is voeg dan nog wat water of bouillon toe.
Is de risotto gaar haal hem dan van het vuur en roer er de boter en de Parmezaanse kaas door, dek af en laat hem nog even staan.

gedoe
Een veelgehoorde klacht is dat het ‘zo’n gedoe’ is. Grappig genoeg zetten Italiaanse moeders hun grut juist graag risotto voor omdat het zo lekker makkelijk is. Zo zie je maar, alles is relatief.

En een beetje roeren met een glaasje in de hand is toch best rustgevend?
Ook een veelgehoorde klacht: de rijst wordt niet gaar. Dan moet ‘ie langer.

rijstsoort
Het begint bij de juiste rijstsoort, speciale, rondkorrelige rijst die veel vocht kan opnemen en een vrij nat gerecht oplevert, zonder dat het soepig wordt.  
Risotto-rijst-soorten als carnaroli, vialone nano of arborio zijn te koop in Italiaanse winkels maar ook steeds vaker gewoon in de supermarkt. Loop voortaan met een grote boog heen om snelkookrisotto of andere fabriekspakjes.

bouillon
De rijst zwelt op, dus 75 gram per persoon is genoeg. Ik ga uit van een verhouding rijst-bouillon van zeker 1:3, dus 100 gram rijst vergt 300 ml bouillon, maar veiligheidshalve kan het geen kwaad om wat extra bouillon achter de hand te houden.  
Wat voor bouillon? Kippenbouillon is altijd goed. Zorg er wel voor dat hij kokendheet is, anders koelt de rijst te veel af.

Noilly Prat
Begin met het fruiten van een gesnipperde ui en eventueel een knoflookteen, het liefste in boter. Het kan in een hapjespan, in een braadpan en voor 2 personen nog net in een koekenpan.

Voeg nu alle risottorijst toe en schep even om tot de korrels iets doorzichtig worden.
Blus af met een glas droge witte wijn of vermout (ik gebruik graag Noilly Prat) en laat even uitpruttelen. Nu de bouillon erbij. Steeds één louche en dan roeren tot het vocht is opgenomen door de rijst. Dit duurt in totaal zo’n 15-20 minuten.

5 minuten roeren
Nieuwe inzichten bij Italiaanse chefs hebben uitgewezen dat je net zo goed in één keer alle bouillon erbij kunt kieperen om alleen aan het eind even fanatiek 5 minuten te roeren.

Inderdaad, dat werkt ook. Al kan je dan minder goed de bouillon doseren. Italianen houden van flink nat, ik wat minder. Blijf proeven: rijst te hard? Iets langer de tijd geven.
Het vuur niet te hoog, dan wordt de rijst papperig van buiten maar blijft rauw van binnen. Op een sudderpitje daarentegen gebeurt er niks. Belangrijk is om op het eind een klontje boter en handje geraspte parmezaan erdoor te roeren en de pan dan met deksel erop nog even een minuutje te laten staan. Dit zorgt voor de ultieme binding en smeuïgheid.

tip
Ooit heb ik risotto gegeten in een Spaans dorp met daarover plakjes foie gras. Wow, dat was de ultiemste risotte ooit. Ik ben daar later nog eens geweest: andere eigenaar - geen risotto.


4. pesto - basilicumkracht

ingrediënten: voor 2 liter PESTO, ongeveer 12 potjes, waarom 12 potjes: je kunt ze invriezen of weggeven ...

8 tenen verse knoflook

20 gram zout
70 gram pijnboompitten

250 gram peterselie !!!
500 gram basilicum

200 gram geraspte Parmezaanse kaas

½ liter zonnebloemolie
0,3 liter olijfolie extra-vergine

bereiding: alles goed fijnsnijden met het mes, of in een blender, magimix, etc.
De peterselie is een trucje van Berdien om de pesto (licht)groen te laten blijven.
Als je het in een potje doet en gebruikt, doe er dan na gebruik een vers laagje olijfolie erop.


herkomst: Ligurië, Italië (specifiek Genua), naam: afgeleid van pestare = stampen/kneuzen
Het wordt bereid uit mooie blaadjes basilicum en majoraan, pijnboompitten en twee kaassoorten: de pecorino en de parmigiano en op smaak gebracht met knoflook, olijfolie en wat zout.
Het is een delicatesse en het lekkerste als het vers is. Je kunt enorm veel doen met Pesto.
Het simpelste is over de tagliatelle of spaghetti, gewoon een lepel per persoon direct over de pasta. 
Het allerlekkerst vind ik zelf in bouillon gekookte tortellini met een ricotta - spinazie vulling.
Zo uit de bouillon op het bord en dan een lepel Pesto erover. Heel geraffineerd is ook als voorgerecht de “carpaccio van ossehaas”: flinterdun gesneden plakjes ossehaas op een groot bord, met een lepel Pesto erover, wat vlokjes Parmezaanse kaas met de kaasschaaf, garneren met wat pijnboompitten en een forse draai van de pepermolen.

Ook lekker is rode trostomaten in dikke plakken snijden, op een bord schikken en daar Pesto over. Wat dacht je van een broodje met ‘n laagje Pesto, plakjes tomaat en verse peper uit de molen.
Een lepel Pesto door de tomatensoep is ook een aanrader of gewoon bij de borrel op een vers stukje stokbrood, smeren smullen maar. Je kunt het stokbroodje ook in tweeën snijden, Pesto ertussen en even in de oven, mmmm.
Ook bij gepocheerde vis. Bestrijk bijvoorbeeld een zalmmoot met pesto en leg het in een ovenschotel met een laagje witte wijn en wat citroen. Daarna 2 x 6 minuten in de magnetron op vol vermogen en klaar is de zalm.
Maak wat room warm met een lepel Pesto erdoor en klaar is de bijbehorende saus.

Op een platgeslagen kipfilet een laagje Pesto, oprollen en zachtjes bakken.
Je kunt er eventueel nog spek omrollen of paneren, maar dat is geen must.
Nogmaals, de pesto is vers het lekkerst, dus bewaar het niet te lang.
Vooral niet met de vinger of een gebruikte lepel erin!

5. cake aux olives - hartige cake

ingrediënten:  voor 6 personen

120 gram spekjes
150 gram bloem
2 tl bakpoeder
6 eieren
50 ml room
3 el olijfolie

2 el walnotenolie
100 gram fêta
100 gram gesneden zwarte olijven
2 teentjes knoflook geperst
flinke hand basilicum
zout en peper uit de molen

bereiding: verwarm de oven op 180 graden. Bak de spekjes tot ze krokant zijn en laat ze afkoelen.
Zeef de bloem en bakpoeder in een mengkom, klop met de garde de eieren één voor één in het mengsel. Doe er dan de room en olie erbij.
Meng de spekjes, stukjes fêta, walnoten, olijven, basilicum en knoflook  door het beslag.
Giet het beslag in een platte bakvorm en zet het 35 minuten in de voorverwarmde oven. 
Serveer het lauwwarm in punten met een draai grof zeezout erover.


6. pissaladiëre - uientaart met ansjovis en olijven

ingrediënten: voor 6 personen

80 gram bloem
180 gram boter
180 ml. koud water
0,8 kg. uien
2 eetlepels olijfolie
12 ansjovisfilets

2 theelepels Provençaalse kruiden
300 gr. tomaten
8 zwarte olijven
bloem om te bestuiven
peper, zout
handje paneermeel

bereiding: zeef de bloem met het zout in een kom en snij de harde boter tot mootjes.
Hussel het water erdoor en kneed zeer kort tot er een min of meer samenhangende deeg is ontstaan. Stort het nog korrelige deeg op een met bloem bestoven werkvlak en rol het uit tot een plak.  Vouw het deeg in drieën, keer het en rol het weer uit. Herhaal deze handeling nog 2 keer uit. Laat het deeg (opgevouwen) 30 minuten rusten in de koelkast. 
Schil en snijd de uien in ringen.
Bak de uien in de olie glazig en bestuif deze met de kruiden, peper en zout. 
Snij de tomaten doormidden en verwijder de pitjes en snij het vruchtvlees in reepjes. Rol het deeg weer uit tot een dunne lap. Bekleed een lage ovenvaste schaal (doorsnede +/- 22 cm.) met het deeg. Beleg het deeg met twee handjes paneermeel, de reepjes tomaat, verdeel de uien erover en leg daarop de uitgelekte ansjovisfilets en de gehalveerde en ontpitte olijven. Schuif de schaal in een voorverwarmde oven 180 C. en bak de quiche in 35 minuten bruin, eet het lauwwarm.


7. rouleau de roquette et d’épinards - Rucola-spinazierol 

ingrediënten van het deeg:
voor 6 personen
75 gram bloem    
75 gram boter
3 dl melk    
75 geraspte Parmezaanse kaas
5 gesplitste eieren    
100 gram fijngehakte rucola
150 fijngesneden spinazie    
2 el verse tijm
zout en verse peper   

ingrediënten van de vulling:
1 fijngesneden rode paprika    
100 gram fijn gesneden mager gerookt spek
2 teentjes knoflook    
½ bosje basilicum 
300 gram 
2 dl crème fraîche
zout      
vers gemalen peper

bereiding: maak een roux van de boter en bloem en voeg de melk toe tot een gebonden saus.
Haal van het vuur af en voeg de kaas toe, de eidooiers, rucola, spinazie, zout en peper.
De eiwitten stijf kloppen en erdoor scheppen. Dit geheel over een ingevette en met bloem bestoven bakplaat uitstrijken.
Afbakken in 20 minuten op 175 graden.
Laat het afkoelen en stort het geheel op een schone theedoek.

bereiding voor de vulling: 
het fijngesneden spek uitbakken en uitlekken op keukenpapier, meng het met de paprika, uitgeknepen knoflook, basilicum, crème fraîche, roomkaas, zout en peper.
afwerking: de deegplak met de vulling bestrijken en d.m.v. een theedoek strak oprollen, in folie wikkelen en in de koelkast laten opstijven.
Voor het serveren in plakken snijden en op een bord opdienen.


8. albondiguitas con salsa de tomates - gehaktballetjes met tomatensaus  

benodigdheden voor de saus:

7 el olijfolie
2 tenen knoflook geperst

500 gr. fijngesneden sjalotjes

2 rode paprika helemaal schoon in ruitjes

2 blikjes tomatenconcasseéreep
schil van 1 sinaasappel
chilipeper
zout en peper

benodigdheden voor de balletjes: +/- 50 stuks

2 kilo lamsgehakt

3 gesnipperd rood uitjes

2 losgeklopt eieren
citroenrasp van 2 citroenen

3 tl. gemalen komijn
cayennepeper

7 el fijngesneden (verse) muntzout
peper - olijfolie - paneermeel

bereiding voor de balletjes: verhit de olie in een wok en bak de gesnipperde ui tot het glazig is. Als het wat afgekoeld is, doe de ui met de rest van de ingrediënten door elkaar en kneed het tot een mooi geheel.
Vorm met een ijsknijper hiervan kleine balletje

en bak deze in oven.

bereiding voor de saus: verhit de olie en voeg de knoflook, sjalotjes en paprika toe en bak ongeveer 10 minuten totdat alles gaar is, voeg de tomatenconcasseé, sinaasappelschil, chilipeper, zout en peper naar smaak toe, breng dit aan de kook, pureer de saus met een staafmixer en giet er laatst een vingerhoedje olijfolie door.


9. fenelon - walnoten wijn - als apéritief of bij de kaas

ingrediënten en voorbereiding:

10 groene walnoten geplukt vóór 21 juni (st. Jan)

8 bladeren van dezelfde boom

1 liter rode Cahors wijn

1 glas wodka of jenever

150 gram rietsuiker (bio)

rasp van 1 grapefruit

2 kaneelstokjes

3 kruidnagels

1 tl vanillepoeder of 1 vanillestokje:
in de lengte in tweeën gesneden

'n behoorlijke Cahorswijn

eau de noix / walnotenwijn

crème de cassis 

beetje citroensap

paar versgepelde walnoten

bereiding: snij de walnoten in vieren, stop alles in een grote weckpot. Deksel erop en goed schudden.
Zet het voor 3 maanden op een droge en donkere plek en filter de wijn. Laat daarna nog eens 2 tot 3 maanden rijpen en je hebt een bijzondere, kruidachtige wijn en de basis voor de fenelon.
Maak wat flessen met een beugeldop goed schoon en doe de wijn hier in. Dan 2/3 wijn mengen met 1/3 eau de noix en 1/3 crème de cassis en in een karaf schenken, een beetje citroensap en wat walnoten erbij. Afhankelijk van de kwaliteit en het jaartal van de wijn (Cahorswijn, vooral de jongere, kan behoorlijk stroef zijn) wordt dit drankje droger.
Pas naar eigen smaak de eau de noix of de crème de cassis aan.
Schenk gekoeld in een champagneflute.
Uiteraard kun je de fenelon in de delicatessenwinkel kopen, maar deze zelf gemaakt is toch altijd bijzonder, dat weet ik uit ervaring, omdat Berdien de wijn ieder jaar maakt.
Als het kan pakken we er eentje van 2 of 3 jaar oud en die is nog veel lekkerder dan een "verse".


10. pain à saumon - zalmbrood

ingrediënten: voor 4 personen

½ pak broodmix

bosje bieslook

bosje dragon

50 cc. crème fraîche

250 gram verse zalm

100 gram feta kaas in blokjes

1 ei

zout en vers gemalen peper

bereiding: maak het brooddeeg volgens recept op het pak (ev. in een broodmachine).

Snij ondertussen de zalm in reepjes en vermeng deze met de feta, de fijngesneden bieslook en dragon. Op smaak brengen met zout en peper. De massa vermengen het losgeklopte ei en crème fraîche.

Als het deeg klaar is, uitrollen, de zalmvulling erop lepelen en de randen goed dichtvouwen. Je kunt het eventueel met losgeklopt eiwit dichtplakken. 

Met de rest van het losgeklopte ei bestrijken en in 40 minuten afbakken in een oven op 220 graden, dit gerecht kan zowel koud als warm worden gegeten.


11. 🎃 gâteau à la citrouille, gingembre et noix -
                                                                                         🎃 pompoencake met gember en walnoten

ingrediënten: voor 8 personen

  • 200 g pompoenblokjes 🎃
  • 90 g donkerbruine basterdsuiker
  • 2 eieren (M)
  • 230 g zelfrijzend bakmeel
  • 2 eetlepels bakgember (gekonfijt)
  • 2 flinke theelepels speculaaskruiden
  • 2 flinke theelepels pumpkin spice (of kaneel)
  • 1 dl milde olijfolie
  • 100 g walnoten, grof gehakt

bereiding: stoom de pompoenblokjes ca. 15 minuten tot ze zacht zijn. Dep ze droog, bijvoorbeeld in een schone theedoek. Pureer de pompoen.

oven: verwarm de oven voor op 180°C.

beslag: Meng de pompoenpuree met de eieren, suiker, olie en kruiden. Spatel het zelfrijzend bakmeel erdoor.

Voeg als laatste de walnoten en het bakgember toe.

bakken: bekleed een cakevorm of tulband met bakpapier. (Je kunt ook bakspray gebruiken of boter met bloem.) Schep het beslag in de vorm. Bak de cake in 40–45 minuten goudbruin en gaar. Controleer met een satéprikker: komt die er droog uit, dan is de cake klaar.

12. Gougères (Franse kaassoesjes)

voorbereiding 15 min / baktijd 25 min


ingrediënten voor 20 stuks

125 ml water

125 ml volle melk

100 g boter

1/2 tl zout

150 g bloem

4 eieren (M/L)

120–150 gram geraspte kaas (Gruyère, Comté of oude Hollandse)

snuf versgemalen peper of nootmuskaat (optioneel)

bereiding:

1.  Verwarm de oven voor op 200°C (hete lucht 190°C). Bekleed een bakplaat met bakpapier.

2.  Breng water, melk, boter en zout aan de kook. Zodra het kookt: bloem in één keer erbij, stevig roeren tot het deeg een bal vormt en een dun laagje op de pan-bodem achterlaat (1–2 min).

3.  Haal van het vuur. Laat 2 min afkoelen.

4. Klop de eieren één voor één door het deeg tot het glanst en langzaam van de spatel valt.

5.  Meng de geraspte kaas door het beslag. Houd een klein beetje apart om bovenop te strooien.

6.  Spuit of schep 20 kleine hoopjes op de bakplaat. Laat ruimte tussen de soesjes.

7. Bestrooi met de resterende kaas. Bak 20–25 min tot goudbruin en opgeblazen.
Oven niet openen tijdens het bakken.

8  Laat 5 min afkoelen. Serveer ze warm, dan zijn ze het lekkerst.

Verder nog:

  • Kaaskeuze bepaalt karakter: Gruyère = klassiek Frans; Comté = nootachtig; oude Hollandse = pittiger.
  • Droogkoken is cruciaal: hoe beter je de bloem “afkookt”, hoe mooier ze rijzen.
  • Perfecte consistentie: het deeg moet in een brede lint van de spatel vallen, niet te stijf, niet te vloeibaar.
  • Vooruit werken: je kunt het beslag 2 uur in de koelkast bewaren; opspuiten vlak voor het bakken.